Đồng hồ mặt xà cừ là gì? mặt xà cừ được làm ra như thế nào?
Nội dung bài viết
- 1. Mặt số xà cừ là gì?
- 2. Nguồn gốc và các loại xà cừ chất lượng cao
- 3. Mặt số xà cừ trên đồng hồ có gì đặc biệt?
- 4. Tìm hiểu quy trình chế tạo mặt số xà cừ
- 5. Ưu điểm và nhược điểm của mặt số xà cừ
- 6. Một số mẫu đồng hồ mặt số xà cừ nổi bật 2025
Mặt số xà cừ (hay còn gọi là Mother-of-Pearl - MOP hoặc Nacre) đang là một trong những chất liệu mặt đồng hồ được yêu thích nhất hiện nay nhờ vẻ đẹp óng ánh tự nhiên, chuyển sắc độc đáo và tính “độc bản” 100%. Không giống như mặt số sơn mài hay kim loại thông thường, mỗi mặt số xà cừ đều là một tác phẩm riêng biệt mà thiên nhiên tạo ra – không có hai chiếc nào giống hệt nhau.
Trong bài viết cập nhật 2025 này, mình (chuyên gia đồng hồ với hơn 10 năm kinh nghiệm) sẽ giải thích chi tiết xà cừ là gì, quy trình chế tác kỳ công ra sao, ưu nhược điểm thực tế và cách nhận biết hàng thật.
Nhưng chính xác thì điều gì liên quan đến tính nghệ thuật đằng sau việc chế tạo mặt số xà cừ trên đồng hồ và tại sao những chiếc đồng hồ mặt xà cừ này lại luôn hấp dẫn như vậy?
1. Mặt số xà cừ là gì?
Xà cừ là lớp lót óng ánh bên trong vỏ của các loài nhuyễn thể biển (trai, ốc xà cừ, bào ngư – chủ yếu thuộc họ Pinctada và Pteria). Đây chính là chất liệu mà nhuyễn thể tiết ra để bảo vệ vỏ khỏi ký sinh trùng và dị vật (cùng chất liệu tạo thành ngọc trai, nên còn gọi là “mẹ của ngọc trai”).
Cấu trúc của xà cừ gồm hàng nghìn lớp tinh thể aragonite (dạng Canxi Cacbonat) xen kẽ với protein sinh học, sắp xếp ngẫu nhiên như gạch lát mái ngói. Nhờ kích thước lớp này gần bằng bước sóng ánh sáng nhìn thấy, ánh sáng bị khúc xạ nhiều lần → tạo hiệu ứng iridescence (ánh kim): mặt số chuyển màu liên tục tùy góc nhìn và nguồn sáng (từ trắng ngọc trai sang hồng phấn, xanh lam, tím khói…).
Xà cừ được dùng phổ biến nhất cho mặt số đồng hồ nữ và một số mẫu unisex/nam cao cấp vì vẻ đẹp thanh lịch, nữ tính nhưng vẫn sang trọng.
2. Nguồn gốc và các loại xà cừ chất lượng cao
Nguồn xà cừ tốt nhất thế giới hiện nay:
- Úc (Pinctada maxima): Xà cừ trắng ngọc trai đều, dày, ánh kim mạnh – được Rolex, Patek Philippe ưu tiên.
- Tahiti/Pháp Polynesia (Pteria penguin & Pinctada margaritifera): Xà cừ đen/đỏ/xám tự nhiên hiếm, ánh sắc sâu.
- Biển Đông Nam Á (Việt Nam, Philippines, Indonesia): Xà cừ trắng/vàng nhạt giá rẻ hơn nhưng chất lượng vẫn tốt cho phân khúc trung cấp.
Màu sắc hoàn toàn tự nhiên, không nhuộm (trừ một số hãng bình dân dùng sơn lót mặt sau để tăng độ đậm).
3. Mặt số xà cừ trên đồng hồ có gì đặc biệt?
Chính mặt số trên mặt đồng hồ đã tạo nên cá tính riêng biệt cho mỗi chiếc đồng hồ. Bất kể điều gì đang diễn ra bên dưới vỏ máy, mặt số là thứ đầu tiên bạn nhìn thấy và sẽ là yếu tố quyết định xem bạn có thích những gì bạn nhìn thấy hay không. Một trong những xu hướng mới nhất trong chế tạo đồng hồ là mặt số xà cừ. Xà cừ là lớp lót óng ánh bạn tìm thấy bên trong vỏ.
1 hình
Xà cừ thực chất là hỗn hợp các khoáng chất trong đó có canxi cacbonat do hàu và động vật thân mềm tiết ra để bảo vệ nhà của chúng khỏi ký sinh trùng và vật lạ. Nếu một vật thể lạ xâm nhập vào vỏ, động vật thân mềm sẽ tiết ra từng lớp xà cừ, cuối cùng tạo ra một viên ngọc trai. Tuy nhiên, điều chúng tôi quan tâm là lớp vỏ óng ánh, ngày nay đang được sử dụng rộng rãi để chế tạo mặt số đồng hồ khảm xà cừ.
Xà cừ dường như đã là một phần của vỏ nhuyễn thể từ khi còn là động vật thân mềm - một trong những thành viên cổ xưa nhất của bộ tộc, loài ốc anh vũ có khoang bí ẩn, đã không hề thay đổi nhiều trong suốt 500 triệu năm. Vỏ của một con ốc anh vũ còn sống nhìn từ bên ngoài trông rất thú vị – có một họa tiết sọc hổ trông khá bắt mắt, bên trong được lót từng lớp xà cừ óng ánh, trang trí lộng lẫy hơn cả cung điện của bất kỳ vị vua hay hoàng đế nào.
.jpg)
Nếu bạn soi một mẫu xà cừ dưới kính hiển vi, bạn sẽ thấy thứ gì đó trông giống như áo giáp. Xà cừ được làm từ những tấm aragonit nhỏ, một loại canxi cacbonat ( Ca CO3 ), vật liệu mà loài chim sử dụng để làm vỏ trứng và là chất tạo nên hầu hết các vỏ sò. Các tấm aragonit được sắp xếp thành từng lớp và các lớp này được dán lại với nhau bằng một ma trận hữu cơ rất phức tạp.
Nếu bạn nén xà cừ, các tấm aragonit ở điểm áp suất sẽ khóa lại với nhau, trong khi ma trận protein sẽ phân tán áp suất ra ngoài. Nó tương đối dễ trầy xước nhưng có khả năng chống chịu các loại áp lực cơ học khác một cách đáng kinh ngạc.
Độ sáng đặc biệt của xà cừ được gọi là ánh kim - một hiện tượng trong đó một vật thể dường như thay đổi màu sắc tùy thuộc vào góc nhìn của bạn. Trong xà cừ, ánh kim có tính chất cấu trúc – kích thước của các tấm aragonit riêng lẻ gần bằng kích thước của quang phổ ánh sáng nhìn thấy được và chúng có thể phân tách ánh sáng thành các bước sóng dài hơn và ngắn hơn.
2 hình
Vậy tại sao mặt đồng hồ làm bằng xà cừ lại nổi tiếng là dễ vỡ nếu lớp xà cừ lại cứng đến vậy? Nguyên nhân chủ yếu là do vật liệu này phải được cắt mỏng như thế nào để có thể sử dụng làm mặt số đồng hồ. Độ bền của xà cừ, giống như bất kỳ vật liệu composite nào là nhờ sự kết hợp các đặc tính khác nhau của các lớp khác nhau và khi mỏng đi, nó ngày càng có nhiều khả năng bong tróc hoặc sứt mẻ khi bạn cố cắt hoặc khắc nó.
Rõ ràng, mặt đồng hồ phải khá mỏng và mặt số xà cừ cũng không ngoại lệ. Vì lý do này, chúng thường được sản xuất bởi các công ty chuyên nghiệp có kinh nghiệm cần thiết để tìm nguồn nguyên liệu thô chất lượng và chế tạo nó.
4. Tìm hiểu quy trình chế tạo mặt số xà cừ
Mặt số xà cừ luôn là biểu tượng của sự sang trọng và tinh tế trong thế giới đồng hồ. Với vẻ đẹp óng ánh tự nhiên, mỗi mặt số đều là một tuyệt tác độc nhất. Tuy nhiên, xà cừ cực kỳ mỏng và giòn, đòi hỏi quy trình gia công thủ công tỉ mỉ kéo dài 4–6 tuần và trải qua tới 15 công đoạn.
Từ khâu chọn vỏ sò cao cấp từ Úc và Thái Bình Dương, xà cừ được cắt mỏng chỉ 0,2 mm, sau đó tạo hình chính xác bằng máy CNC. Tiếp đó, các nghệ nhân tiến hành khắc họa tiết, sơn màu, sơn mài và đánh bóng để khơi dậy ánh sắc tự nhiên của xà cừ. Mỗi chi tiết như cọc số, đá quý hay kim đều được hoàn thiện bằng tay, đảm bảo độ tinh xảo tối đa.
Một số thương hiệu còn tạo ra những mặt số métiers d’art mang tính nghệ thuật cao, cần nhiều tháng chế tác để tái hiện cảnh sắc thiên nhiên đầy sống động. Nhờ quy trình chọn lọc gắt gao và tay nghề thượng hạng, mặt số xà cừ không chỉ đẹp mà còn là dấu ấn đẳng cấp của những chiếc đồng hồ cao cấp.
Đây chính là lý do xà cừ luôn được yêu thích bởi những ai tìm kiếm sự khác biệt, sang trọng và độc nhất trên cổ tay.
Các công đoạn thủ công tạo nên mặt số xà cừ
Bước
|
Mô tả chi tiết
|
Công cụ/Người thực hiện
|
|---|---|---|
1. Chọn lọc vỏ
|
Kiểm tra hàng nghìn vỏ trai/ốc để chọn mảnh có ánh kim đẹp, không nứt, vân độc đáo.
|
Thủ công bởi nghệ nhân giàu kinh nghiệm
|
2. Tách lớp xà cừ
|
Ngâm vỏ trong nước ấm, dùng dao chuyên dụng tách lớp lót (rất dễ vỡ).
|
Thủ công, đeo bảo hộ (bụi xà cừ sắc, độc hại cho phổi)
|
3. Cắt đĩa thô
|
Dùng máy CNC hoặc cưa kim cương cắt thành hình tròn/vuông gần đúng kích thước mặt số.
|
Máy CNC hiện đại
|
4. Mài mỏng
|
Mài xuống độ dày 0.2-0.5mm bằng đá mài kim cương.
|
Thủ công + máy hỗ trợ
|
5. Đánh bóng & tăng màu (tùy chọn)
|
Đánh bóng mặt trước, có thể sơn lót mặt sau để tăng độ đậm (Rolex, Patek không làm bước này để giữ tự nhiên).
|
Thủ công
|
6. Khoan lỗ & cắt chi tiết
|
Khoan lỗ kim, lịch ngày; cắt áp dụng cọc số (dùng CNC để giảm rủi ro vỡ).
|
Máy CNC
|
7. Gắn lên đế kim loại
|
Dán lớp xà cừ mỏng lên nền đồng thau/mạ vàng để tăng độ cứng.
|
Thủ công
|
8. Hoàn thiện cuối
|
In logo, gắn cọc số/kim cương, phủ chống xước nhẹ, kiểm tra chất lượng 100%.
|
Thủ công bởi nghệ nhân cao cấp
|
Các nhà máy nổi tiếng: Donzé Cadrans (thuộc Ulysse Nardin), Stern Créations (làm cho Patek Philippe), Comblémine (Rolex).
5. Ưu điểm và nhược điểm của mặt số xà cừ
Ưu điểm
- Độc bản 100% → Không chiếc nào giống chiếc nào.
- Ánh kim sống động, thay đổi theo ánh sáng → Đeo mãi không chán.
- Sang trọng, nữ tính, kết hợp hoàn hảo với vàng/vàng hồng/kim cương.
- Độ bền màu tốt (không phai nếu bảo quản đúng).
- Giá trị sưu tầm cao (đặc biệt Rolex MOP diamond).
Nhược điểm
- Giòn, dễ nứt nếu va đập mạnh (dù đã nằm dưới kính sapphire).
- Giá cao hơn 30-100% so với mặt số thường cùng mẫu.
- Khó sửa chữa nếu hỏng (phải thay cả mặt số mới).
- Một số mẫu bình dân dùng xà cừ composite (bột xà cừ ép) → kém tự nhiên.
6. Một số mẫu đồng hồ mặt số xà cừ nổi bật 2025
3 hình
Đồng hồ nữ Longines PrimaLuna L8.116.4.87.6(L81164876)
1 hình
Đồng hồ nữ Longines Master Collection L2.357.4.87.0 (L23574870)
_1762797815.jpg.jpg)
_1762797825.jpg.jpg)
_1762797825.jpg.jpg)
_1762797825.jpg.jpg)
_1762797826.jpg.jpg)
2 hình
Đồng hồ nữ Longines Elegant L4.309.5.80.7 (L43095807)
1 hình
1 hình
Đồng hồ nữ Tissot SRV T160.110.36.126.00 (T1601103612600)
Xem thêm:
- Nghệ thuật và lịch sử đằng sau kỹ thuật hoàn thiện mặt số trên đồng hồ đeo tay
- Mặt số đồng hồ: Những điều bạn cần biết
- Mặt số tráng men là gì? Tại sao mặt số tráng men lại đặc biệt?
- Tìm hiểu về họa tiết Guilloche trên đồng hồ
- Số La Mã IV trên mặt đồng hồ có ý nghĩa gì?
